Ortez kısaca destek malzemesi olarak tanımlanabilir. PODOES’teki ortez uygulamaları, podolojik bakım kapsamında yapılan tırnak teli (tırnak ortezi) ve parmaklar için kişiye özel hazırlanan silikon uygulamalarından oluşur. Tırnak teli, içe doğru kıvrılan tırnağın kenarlarındaki baskıyı azaltmak amacıyla tırnak yüzeyine yerleştirilir. Silikon uygulamalarında ise hamur kıvamındaki silikon parmaklar üzerinde şekillendirilir ve orada sertleşmesi sağlanır. Böylece sürtünmeye maruz kalan alanlar belirlenerek korunur ve ayakta oluşan fazla yükün daha dengeli dağılmasına destek olunur. Ortez, market ve eczanelerden satın alınabilen hazır silikon malzemelerden farklıdır; çünkü kişinin kendi ayağına göre birebir hazırlanır ve bu sayede ayağa büyük ya da küçük gelmez. Hazır ürünler kişinin ihtiyacını her zaman tam olarak karşılamayabilir. Parmak duruş ve basış bozukluklarına yönelik tıbbi ve ortopedik ortezler ise hekim tarafından reçete edilir ve planlanır; bu işlem podolojik bakımın kapsamında değildir. Kişiye uygun ortez seçimi, günlük yaşamda konfora ve işlevselliğe katkı sağlayabilir.
Hangi Durumlarda Kişiye Özel Ortez Yapılabilir?
Ortez yapılabilecek durumlar hekim değerlendirmesi esas alınarak şu şekilde sıralanabilir:
- Batık tırnak bakımında tırnak kenarındaki baskıyı azaltmak için (tırnak teli),
- Eksik parmak boşluğunun desteklenmesinde,
- Kemik çıkıntılarının üzerindeki basıncın azaltılmasında,
- Çatlak bakımında,
- Kemik büyümelerinde,
- Ayak ve parmak deformasyonlarında,
- Ön taban çökmelerinde ortezden faydalanılabilir.
Ortez Seçimi Nasıl Yapılmalıdır?
Ortez seçimi yapılması sırasında kişiye uygun olanın belirlenmesi çok önemlidir. Ortezin avantaj ve dezavantajlarını iyice araştırmak gerekir. Ortez seçimi tek yönlü ele alınmamalıdır. Ortezin psikososyal açıdan ve nöromuskuloskeletal açıdan da iyi değerlendirilmesi gerekir. Tıbbi ve ortopedik ortezler hekim tarafından reçete edilir. Ortez gereksiz yere reçete edildiğinde, uygun hazırlanmadığında ya da kişi tarafından doğru kullanılmadığında faydalı olmaktan çok zararlı olabilir. Bu nedenle dikkatli olmak gerekir. Hekim tarafından uygun şekilde reçete edilmiş, doğru hazırlanmış ve kişi tarafından doğru kullanılan ortezler, kişiye hem tıbbi hem de sosyopsikolojik açıdan yarar sağlayabilir.
Uygun Olmayan Ortez Özellikleri Nelerdir?
Ortezin uygun olmadığını gösteren işaretler şu şekilde sıralanabilir:
- Gereksiz maddi kayıplar,
- Ağrı,
- Deformasyonlar,
- Dolaşımın engellenmesi ve baskı yapması,
- Psikososyal sorunlar,
- Cilt ve sinir zedelenmesi durumları söz konusu olabilir.
Tıbbi ve ortopedik ortezlerin planlaması hekim tarafından; kişi, terapist ve ortotist ile birlikte yapılır. Tarafların iş birliği yapması, kişiye uygun ortezin seçilmesine yardımcı olur. Ortak hedefler ve beklentiler belirlenmelidir. Bu beklentilerin gerçekçi olmasına özen gösterilmelidir.
Ortezlerin Kullanım Amaçlar Nelerdir?
Ortez kullanım amacı temel olarak 3 başlık altında toplanabilir. Bu amaçlar şu şekilde sıralanabilir:
- Fonksiyona yardım etmek,
- Düzeltmek,
- Korumak amaçlarıyla ortez yardımına başvurulmaktadır.
Hekim tarafından reçete edilen tıbbi ortezler, kişi için şu amaçlara hizmet edebilir:
- Eli fonksiyonel pozisyonda tutmak,
- Ağrı ve ödemi önlemek,
- Oluşmuş kontraktürleri açmak,
- Zayıf kas grubuna yardımcı olmak,
- Kontraktürleri önlemek,
- Kas tonunun düzenlenmesi,
- Deformitelerin önlenmesi,
- Glehumeral bütünlüğün sağlanması,
- İnmede subluksasyonu önlemek ortezlerin başlıca amaçları arasında yer alır.
Ortez Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Ortezin kullanımında dikkat edilmesi gerekenler şu şekilde sıralanabilir:
- Mutlaka uygun aralıklarla gerekli kontroller yapılmalıdır.
- Kişi, gelişebilecek komplikasyonlar konusunda bilgilendirilmelidir.
- Olası zararlardan kaçınmak neler yapılması gerektiği söylenmelidir.
- Amacın iyi anlatılması, kişinin ortezi uyumla kullanmasını sağlar.
- Takıp çıkarma ve fonksiyonel kullanma çalışmaları yapılmalıdır.
- Mutlaka kullanılacak olan ortezin eğitimi verilmelidir.
- Ortez alındığı zaman kişiye uyumuna dikkat edilmelidir.
Ortezlerin Hekim Tarafından Reçetelendirilmesi Nasıl Olur?
Ortez reçetelendirilmesi yalnızca hekim tarafından yapılır; bu işlem PODOES’te yapılmaz. Reçete öncesinde kişinin detaylı olarak bilgilendirilmesi gerekir. Hekim; kişinin tıbbi gereksinimlerini, sosyopsikolojik yönünü, kas ve iskelet durumunu, fonksiyonelliğini ve nöromusküler durumunu dikkate alır. Kişide ortezin kullanımını engelleyecek herhangi bir komplikasyon bulunmamalıdır. Ayrıca gelecek beklentilerinin neler olduğu net bir şekilde belirlenmelidir. Reçetelendirme sırasında eklem hareket açıklığı (EHA) değerlendirmesi önem taşır; bu değerlendirme hekim tarafından, kişi istirahat ederken ve fonksiyonel aktiviteleri sırasında yapılır. Alt ekstremite (AE) ortezlerinin reçetelenmesi öncesinde yürüme analizi yapılması, hatanın aza indirilmesi açısından önem taşımaktadır. Ortez ihtiyacınız olabileceğini düşünüyorsanız önce hekime başvurun; podolojik bakım, hekimin değerlendirmesiyle birlikte multidisipliner bir yaklaşımla ele alınır.
Tıbbi Ortez Kullanımında Hekim Hangi Tedavileri Planlar?
Ortezin kullanımında hekim tarafından planlanan tedaviler şu şekilde sıralanabilir:
- Kaslardaki kontraktür açının sağlanması,
- Eklemlerin düzeltilmesi,
- Correction olarak da bilinen 3 nokta prensibini uygulamak,
- Destek sağlamak,
- Hareketsiz bırakmak,
- Fonksiyon yaratmak tedavilerinin ortez ile sağlanması mümkündür.
Ortezlerin Bakımı Nasıl Olur?
Ortez bakımı çocuklarda ortez kullanımı için daha sık olmalıdır. Çocuk büyüdükçe DAFO gibi hekim tarafından reçete edilen ortezlerde bazı değişiklikler meydana gelir. Bu durumda ortezi yenisiyle değiştirme ihtiyacı ortaya çıkabilir. Ortez değişim hızı çocuğun büyüme hızıyla doğrudan ilgilidir. Ortalama 6 ile 8 ayda bir ortezin yenilenmesi gerekebilir; buna hekim karar verir. Bu süre zarfında gelişmeyle birlikte bası tahrişi, rahatsız eden vurma durumları ortaya çıkabilir. Bu durumların ortaya çıkması halinde mutlaka hekime başvurmanız gerekir. Ortezin her daim temiz tutulması çok önemlidir. Haftada bir kere ılık ve sabunlu bir bez kullanarak temizlik yapmanız gerekir. Temizliği antibakteriyel mendil kullanarak da yapabilirsiniz. Bantların temizlik sırasında ıslanmaması gerekir. Kurulamak için yalnızca kâğıt havlu kullanılmalıdır. Isıtıcı ürünler kesinlikle kullanılmamalıdır.
Ortez Kullanımı Rahat mıdır?
Ortezin kullanım konforu özellikle yeni teknolojilerle birlikte artmıştır. Ortez kelimesi köken olarak Yunanca düzeltmek anlamına gelmektedir. Travmatik, nörolojik ya da farklı nedenlerle görevini yerine getiremeyen bölgelerin tedavisinde hekim ortezlerden faydalanabilir. Kırık sonrası koruma ihtiyacı duyulan ya da şekil olarak deforme olmuş bölgelerde de hekim ortez kullanımını önerebilir. Ortez kullanımı kısa ya da uzun süreli olabilir; süreye hekim karar verir. Protez sektörünün bir alt sektörü olarak tanımlanabilecek ortez sektöründe pek çok yenilik meydana gelmiştir. Bu yenilikler ortez kullanımında konforun artmasına yardımcı olmuştur. Kullanıcıların görsel konforu da düşünülmüş, estetik tasarımlar üretilmiştir. Kompozit, antibakteriyel poliüretan gibi pek çok yeni malzemeden üretim yapılmaktadır.
Ortezlerin Ham maddesi Nedir?
Ortez ham maddesi karbondur. Bu madde yaşamın hemen her alanında karşımıza çıkmaktadır. Hemen hemen bütün organik moleküllerin bünyesinde karbon bulunduğu bilinmektedir. Sektörel anlamda ise uçak sanayisinden tutun da uzay araştırmalarında bile bu maddeden faydalanılmaktadır. Geniş kullanım alanı olan bu madde, son yıllarda ortez ve protez sektöründe de popüler olarak tercih edilmektedir. Karbon maddesinin kullanılması halinde pek çok avantaj ortaya çıkmaktadır. Bu madde her şeyden önce hafiftir. Ayrıca mukavemet değeri iyidir. Yani dayanıklı bir malzemedir. Halen karbon maddesi ile daha ergonomik, hafif, şık ve etkin tasarımlar için arge çalışmaları yapılmaya devam edilmektedir.
Ortez Kullanımının Avantajları Nelerdir?
Ortezin kullanım avantajları başında fiziksel olarak yetersizliği olan bireylerin yaşam kalitesine katkı sağlamak vardır. Bu kişilerin ortez desteğiyle yaşama daha aktif katılması hedeflenir. Günümüzde teknolojik gelişmeler ve cihazlar sayesinde ülkemizde ortez üretimi önemli bir konuma gelmiştir. Hekimler bu konuda eğitim almaya devam etmekte, kişilerin farklı ihtiyaçlarına göre ortez reçete etmektedir. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon alanında önemli bir tamamlayıcı olan ortezler, kişilerin fonksiyonlarının desteklenmesine yardımcı olur. Protez alanında da günümüzde pek çok yenilik bulunmaktadır. Hekim değerlendirmesine dayanan uygun ortez seçimi, günlük yaşamda konfora ve işlevselliğe katkı sağlayabilir.